Üç ayrı kur, üç ayrı an
Döviz kontratla çalışan bir acentede tek bir satışın içinde en az üç ayrı kur anı var.
Birincisi satış anı: müşteriye fiyat verilirken kullanılan kur. İkincisi tahsilat anı: müşteri parayı ödediğinde geçerli olan kur — kapora ile bakiye farklı zamanlarda ödendiyse burada da iki ayrı kur var. Üçüncüsü ödeme anı: otele ödeme yapıldığında geçerli olan kur.
Bu üç an arasında haftalar, bazen aylar geçiyor. Kur hareket ettiğinde ortaya çıkan fark, hiçbir operasyonel karar alınmadan acentenin kârını değiştiriyor.
Kur farkı kâr mı, zarar mı?
İkisi de olabilir ve hangisinin olduğu acentenin pozisyonuna bağlı.
Euro üzerinden satıp Euro üzerinden ödüyorsanız pozisyonunuz büyük ölçüde kapalı; kur hareketi sizi az etkiler. Euro üzerinden satıp TL tahsil ediyor ve Euro ödüyorsanız açık pozisyondasınız: kur yükselirse tahsil ettiğiniz TL, ödeyeceğiniz Euro’yu karşılamayabilir.
Acentelerin çoğu farkında olmadan ikinci gruptadır. Müşteriden TL alınır, otele Euro ödenir ve aradaki risk kimsenin gündeminde değildir — ta ki kur sert hareket edene kadar.
Mühür: satış anındaki kuru kaydetmek
Kur farkının hesaplanabilmesi için satış anındaki kurun kaydedilmiş olması gerekiyor. Kaydedilmemişse, dosya kapandıktan sonra "o gün kur kaçtı" sorusunun cevabı tahminden ibaret kalıyor.
Uygulamada işe yarayan yöntem, her satış satırına orijinal para birimi, orijinal tutar ve o günkü kurun birlikte yazılması. Böylece TL karşılığı her zaman yeniden hesaplanabiliyor ve sonradan değişen kur geçmiş satışı bozmuyor.
Bunun yapılmadığı sistemlerde tipik sonuç şu: geçmiş bir rezervasyonun raporu bugün açıldığında bugünkü kurla hesaplanıyor ve geçen yılın cirosu her gün değişiyor.
Cari hesap hangi para biriminde tutulmalı?
Otelle Euro üzerinden anlaşıyorsanız, o otelin cari hesabı Euro üzerinden tutulmalı. TL’ye çevrilerek tutulan bir cari hesapta, kur her değiştiğinde bakiye de değişir ve otelle mutabakat imkânsız hâle gelir.
Otel size "bana 12.000 Euro borcunuz var" diyor, siz "bizim defterde 420.000 TL görünüyor" diyorsunuz. İki taraf da haklı, ama konuşma bir yere varmıyor.
Doğru kurgu: cari bakiye kendi para biriminde tutulur, TL karşılığı yalnızca raporlama için hesaplanır. Ödeme yapıldığında da o günkü kur ayrıca kaydedilir ve doğan fark kur farkı olarak ayrı bir kalemde durur.
Kur farkını raporda ayrı görmek
Kur farkı operasyonel kârın içine karıştığında, acentenin gerçekten para kazanıp kazanmadığı görünmez oluyor. İyi bir ay, aslında kurun lehe hareket ettiği bir ay olabiliyor — ya da tersi.
Bu yüzden kâr-zarar raporunda kur farkının ayrı bir satır olması gerekiyor. Satıştan gelen kâr ayrı, kurdan gelen kâr ayrı.
Ayrımı yapan acenteler, fiyatlama kararlarını da farklı veriyor: kurdan kazanmayı iş modeli saymak yerine, pozisyonu kapatmayı tercih ediyorlar.
Pratik önlemler
Kur riskini tamamen ortadan kaldırmak mümkün değil ama küçültmek mümkün.
- Satış anındaki kuru dosyaya mühürleyin — sonradan hesaplanamaz
- Cari hesapları kendi para biriminde tutun, TL yalnızca rapor için
- Kapora ve bakiye tahsilatlarının kurunu ayrı kaydedin
- Tahsilat ile tedarikçi ödemesi arasındaki süreyi kısaltın
- Kâr-zarar raporunda kur farkını ayrı satırda gösterin
- Fiyatlamada kur marjı kullanıyorsanız oranını yazılı hâle getirin