Süreye göre: günübirlik ve konaklamalı
En temel ayrım geceleme olup olmamasıdır ve bu ayrım hukuki sonuç doğurur: yirmi dört saati aşan ve en az iki hizmeti tek fiyatla birleştiren satış paket tur hükümlerine girer.
- Günübirlik tur: aynı gün dönülür. Operasyonu en hafif olan tür; araç, rehber ve giriş ücretleri yönetilir.
- Konaklamalı tur: bir veya daha fazla geceleme içerir. Otel kontratı, oda dağılımı ve kontenjan devreye girer.
İçeriğe göre tur türleri
İçerik, hem fiyatı hem de gereken uzmanlığı belirliyor:
- Kültür turu: müze ve ören yeri girişleri, profesyonel rehber zorunluluğu. Giriş ücretleri sezon içinde değişir, kontrata sabitlenmezse marj erir.
- Doğa ve macera turu: rafting, trekking, jeep safari. Sigorta ve güvenlik yükümlülüğü en yüksek olan tür.
- Deniz turu: tekne kapasitesi ve hava koşulu riski. İptal politikası yazılı olmazsa her olumsuz havada tartışma çıkar.
- İnanç turizmi: hac ve umre ayrı mevzuata tabidir, ayrıca izin gerektirir.
- Kongre ve teşvik (MICE): kurumsal müşteri, çok sayıda katılımcı, uzun ödeme vadesi.
Hedef kitleye göre: incoming ve outgoing
Incoming, yurt dışından gelen misafirin Türkiye içindeki programını düzenlemektir. Satış dövizle yapılır, maliyetler TL'dir ve aradaki kur farkı doğrudan kârı etkiler. Misafir gelmeden önce yapılan satış ile hizmetin verildiği tarih arasında aylar olabilir.
Outgoing, yurt içinden yurt dışına tur düzenlemektir. Bu kez maliyet dövizle, satış TL ile olur — kur riski ters yönde çalışır.
İkisi arasındaki en önemli operasyonel fark, kur riskinin yönüdür. Kontratta kurun hangi tarihte sabitlendiği yazılmazsa, sezon sonunda kârın önemli bir bölümü kur farkında kaybolur.
Paket tur ayrı bir şey — ve ayrı kurallara tabi
Paket tur, ulaşım, konaklama ve diğer turistik hizmetlerden en az ikisinin birlikte, tek fiyatla ve 24 saati aşan sürede satılmasıdır. Tanım karşılandığı anda Paket Tur Sözleşmeleri Yönetmeliği devreye girer.
Bu yönetmelik tavsiye değil: satış öncesi broşür bilgilerinin verilmesi, yazılı sözleşme yapılması ve yolculuktan önce bilgilendirme yapılması zorunlu. Bilgilendirme süresi yurt içinde 24 saat, yurt dışında 48 saat önceden.
Yani "iki gecelik Kapadokya turu" satıyorsanız, bunu günübirlik bir gezi gibi satamazsınız — aradaki fark sadece süre değil, yükümlülüktür.
Satış modeline göre: kontenjanlı, serbest ve talep üzerine
Operasyon tarafında asıl belirleyici olan, turun nasıl satıldığı. Üç model var ve üçü farklı risk taşıyor:
- Kontenjanlı: sefer başına koltuk sayısı bellidir, dolunca satış kapanır. Risk, dolmayan koltuğun maliyetidir.
- Serbest satış: sayı sınırı olmadan satılır, kapasite yönetimi sonradan yapılır. Risk, taşınamayacak kadar çok satmaktır.
- Talep üzerine: her satış öncesi yer sorulur, onay gelmeden kesinleşmez. Risk, müşteriye erken söz vermektir.
Asgari katılımcı şartı
Çoğu tur belirli bir katılımcı sayısına ulaşmazsa iptal edilir. Bu şart sözleşmede yazılıysa geçerlidir, ama katılımcıya önceden ve açıkça bildirilmesi gerekir.
Turun asgari sayıya ulaşmadığı için iptal edileceği, mevzuatta belirtilen süreler içinde yolcuya duyurulmalı. Son anda yapılan iptaller hem tazminat hem itibar meselesine dönüşüyor.
Tur operasyonunun kırılma noktaları
Tur satışı, konaklama satışından farklı olarak kapasite yönetimi işidir. Bir otelde oda biter, tur seferinde koltuk biter; ama turda maliyet çoğu zaman peşin doğar.
- Sefer bazlı kontenjan: her tarih ayrı bir sefer, ayrı kapasite. Toplam kontenjan diye tek sayı tutmak çift satışa yol açar.
- Başabaş noktası: aracın ve rehberin maliyeti sabit olduğu için turun kaç kişide kâra geçtiği önceden bilinmelidir.
- Son dakika iptalleri: kontenjan geri döndüğünde başka satışa açılabilmeli, elle takip edildiğinde dönmüyor.
- Rehber ve araç ataması: aynı rehberin aynı güne iki sefere atanması en yaygın operasyon hatası.